Özgün Yazılar Teknoloji

Bor Karbür Nedir? | Türkiye’nin Bor Tesisleri

“Türkiye’nin Stratejik Madeni Bor” konusunun 2. Bölümü ile karşınızdayız. 1. bölümde Türkiye’nin bor kapasitesine, borun savunma sanayii ve diğer alanlarda değerlendirilme şekillerine ve dünya bor pazarına göz attık. Bu bölümümüzde ise; Balıkesir’de kurulan Bor Karbür Üretim Tesisini ve Nurol Teknoloji Fabrikasını inceleyecek ayrıca Bor Karbürün neden savunma sanayiinde bu kadar önemli bir bileşen olduğunu ele alacağız.

Neden Bor Karbür Üretim Tesisi Kuruyoruz?

Bor Karbür Seramiği, savunma sanayiindeki zırh yapım teknolojisinin günümüzde parlayan yıldızıdır. Yazımızın ilerleyen kısımlarında anlatacağımız üstün özelliklerden dolayı Türkiye, Milli Altay Tankının zırhının da, Roketsan’ın Bor Karbür Seramiği kullanarak geliştirdiği zırh olmasına karar vermiştir.

Türkiye’nin 2023 Vizyon Belge’sinde, bor tabanlı ileri teknoloji seramiklerin üretiminde ülkemizin dünya lideri olması ve özellikli bor bileşiklerinin “ulusal kritik teknoloji” olarak tescillenmesi önerilmiştir. Askeri ve sivil amaçlı zırh teknolojisinin geliştirilmesi ve bunun için de özellikle bor karbürün kullanılması hedeflenmiştir.

Peki neden burada “hedeflenmiştir” diyoruz? Çünkü Bor Karbür Seramiğinin temel yapım malzemesi sizlerin de tahmin edeceği üzere Bor Karbürdür. Bu bileşen, Bor Oksit veya Borik Asidin işlenmesiyle elde edilen genelde toz şeklinde bir mamuldür. Ancak maalesef günümüzde Bor karbürün de içinde yer aldığı değerli bor bileşikleri ülkemizde yok denecek kadar az miktarda üretilmektedir. Biz şu an Borik Asidi 6 $’a Çin’e gönderiyoruz. Onlarda bunu işleyerek 30 $’a bize geri satıyorlar. İşte bu yüzden Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı Balıkesir’de Bor Karbür Üretim Tesisi inşa etmeye karar verdi.

Eti Maden Balıkesir Bor Karbür Üretim Tesisi

Konumuzun ilk bölümünde de belirttiğimiz üzere; ülkemiz bor cevheri ve işlenmiş ürünler konusunda ETİ Maden’in farklı tesislerinde üretim yapmaktadır. Bu ürünler bizim ihtiyacımızı karşılamanın yanında ayrıca dünyanın 100 farklı ülkesine de ihraç ediliyor. Yani bor minerallerinin ilk işlem basamaklarında elimiz çok ama çok güçlü.

Ancak maalesef 3. Basamak olan Bor Karbür konusunda aynı şeyi söyleyemiyoruz. Türkiye’nin yıllık Bor Karbür ithalatı yaklaşık 500 ton olup, bunun için 15 milyon $ harcanmaktadır. Bu ithalat ağırlıklı olarak Çin ve Almanya’dan gerçekleşiyor. Ancak Dünya bor rezervinin 3/4’üne sahip olan Türkiye, bu devranın böyle dönemeyeceğine karar verdi ve savunmadan nükleere, metalürjiden makine sanayiye kadar pek çok alanda kullanılmak üzere kendi bor karbürünü üretmeye karar verdi. Bu kapsamda 25 Ekim 2019’da ülkemizin ilk bor karbür üretim tesisinin temeli Balıkesir Bandırma’da atıldı.

Çinli China Machinery Engineering Corporation (CMEC) firmasının inşa edeceği fabrika, 70 milyon dolara mal olacak. Tesisin inşası 24 ay sürecek ve 2021 sonunda tamamlanacak. Tesisin, açılışının ardından ilk etapta yılda 1.000 ton kapasitesiyle üretim yapması ve 30 Milyon $ değerinde ürün imal etmesi bekleniyor. Tesiste dünya Bor Karbürünün yaklaşık yüzde 8’i üretilecek ve bu ilerleyen senelerde kademeli olarak artacak.

Bor Karbür yatırımı, Eti Madenin yüzde 33 hisse ile iştiraki şekline kurulan TRBOR Bor Teknolojileri AŞ tarafından yapılacaktır. TRBOR şirketinin ortakları incelendiğinde, Eti Maden’den başka Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ), SSTEK ve Bor Savunma Teknolojileri kurum ve firmalarının olduğu görülmektedir.  

Sihirli Bileşen Bor Karbür

Bor Karbür, bor madeninin işlenip belirli bir kullanım aşamasına ulaştırılmış halidir. Bor oksit veya borik asidi, elektrik ark fırınlarında 1500-2500 °C sıcaklık aralığında karbon elementiyle indirgemek suretiyle elde edilmektedir. Özellikle yüksek sıcaklık ortamında üretilmesi sebebiyle imalatı zor ve maliyetli bir bileşendir.

Bor karbür, metal olmayan en önemli bileşen grubuna ait olup, yeryüzünde elmastan ve kübik bor nitrürden sonra gelen en sert ve en dayanıklı malzemedir. Yüksek sıcaklığa dayanımı, kimyasal reaksiyona karşı dirençli olması ve fiziksel mukavemetinin yanında ayrıca hafif olma özelliğiyle büyük değer taşımaktadır.

Bor karbür içerik bakımından yaklaşık %80 bor ihtiva ediyor. Bu yüksek bor içeriği, bileşiğin yüksek erime noktasına sahip olmasına neden olmaktadır. Erime noktası 2450 °C, kaynama noktası ise 3500 °C’dir. Metalik bir malzeme olmayan bor karbür, konvansiyonel yöntemlerle şekillendirilemez ve bükülemez. Mıknatıs özelliği yoktur ve elektrostatik değildir, ancak basınç altında şekillendirildiğinde ve kesilip parlatılınca metale çok benzer bir görünüm kazanmaktadır.

Bor karbürden yüksek sertliğe sahip, kimyasal ve mekanik korozyona karşı mükemmel direnci olan, düşük yoğunluğu sebebi ile mükemmel güç/ağırlık oranına sahip, yüksek ısıya dayanan zırh plakaları üretilebilmektedir. İleri teknoloji seramik hammaddesi olan bor karbürden yapılmış bu zırh plakaları, diğer geleneksel zırh malzemeleri ile karşılaştırıldığında %70’e varan oranda hafiftir, bu nedenle hafifliğin çok önemli olduğu tüm modern askeri çözümlerde mutlaka yer almaktadır. Bor karpit diye de adlandırılan hammaddeden yapılan seramik zırhlar, yeni nesil kompozit maddelerin üretimiyle uzay, havacılık, nükleer çalışmalar, sanayi vb. alanlarda büyük ilerlemeler sağlanmıştır.

Bu sebeple Bor Karbür Seramikleri; zırhlı araç, tank, helikopter, uçak, savaş gemisi, top namlusu, personel koruyucu yelekler gibi askeri alanlarda kullanılıyor. Ayrıca nükleer uygulamalarda nötron tutucu olarak ve aşınmaya dayanıklı makine parçalarının üretimi, ham çeliğin işlenmesi, araç lastikleri gibi sivil alanlarda da bu ürün vazgeçilmezlerden biri.

Nurol Teknoloji Seramik Tesisi Zirveye Oynuyor

Nurol Teknoloji 2008 yılında ileri teknik balistik seramikler üretmek için kurulmuş bir Nurol Holding Şirketler Topluluğu kuruluşudur. Geçtiğimiz seneler içerisinde ileri teknik seramiklerle başladığı yolculuğuna ileri balistik çözümlerle devam etmiştir.

Alümina, Silisyum Karbür ve Bor Karbür Seramik üretimlerinin yanı sıra sivil alanda kullanımı olan Tungsten Karbür seramikler Nurol Teknoloji seramik ürün gamı arasında yerini almaktadır. Türkiye’nin tek ileri teknik seramik üreticisi olan Nurol Teknoloji, kendi geliştirdiği proseslerle ürettiği Bor Karbür Seramikler sayesinde Türkiye’nin adını dünyada Bor Karbür Balistik Seramik üretebilen az sayıda ülke arasına yazdırmıştır. AR-GE vizyonu ile personel koruma, araç koruma, yapısal koruma alanlarında müşteri isterlerine özel olarak yaratmış olduğu balistik çözümler gerek ülkemizde gerekse dünyanın diğer çeşitli coğrafyalarında güvenlik güçleri tarafından sonsuz bir güvenle kullanılmaktadır.

Nurol Teknoloji Ocak 2021’de AR-GE Merkezi olmuş ve yoluna inovatif ürün odaklı teknolojiler geliştirerek devam etmektedir. Burada üretilen malzemeler, %100 koruyuculuk sağlayan ürünlerdir. Dünya standartlarında bir koruma levhasına 1 kere ateş edilmesinin yeterli olduğu kabul edilirken, Nurol Teknolojide 2 hatta 3 kez ateş edilerek testler gerçekleştirilmektedir. Bu manada da Nurol Teknoloji’nin dünyadaki en kaliteli ürünleri ürettiğini de söyleyebiliriz. Örnek vermek gerekirse, Bor Karbür bileşenleri kullanılarak sadece 300 gr ağırlığında mükemmel koruyuculuğa sahip balistik koruyucu çelik yelek plakaları üretilebilmektedir. Askerliğini yapan okuyucularımız, yaklaşık 500 gr’lık bir çelik yeleğin ne kadar önemli bir nimet olduğunu çok daha iyi anlayacaklardır.

Ayrıca tamamıyla yerli olan tesisimiz Pakistan, İtalya, ABD gibi savunma sanayisinde büyük oyuncuların da arasında olduğu 10 kadar ülkeye ihracat yapıyor.

Sizlerin de gördüğü üzere Balıkesir Bor Karbür Tesisi de yapıldığında Türkiye, Bor elementine dair her şeyi kendi imkanlarıyla yapabiliyor duruma gelecek. Borun çok daha farklı alanlarda kullanımı konusunda da ARGE’ye özellikle önem vermemiz gerekiyor. Bu stratejik elementin ülkemizin geleceği çok büyük katkıları olabilir.

Yazar: Murat YARALI

Yorum Ekle

Yorum yazmak için tıklayın